Jak obniżyć potas we krwi dietą?
Podwyższony poziom potasu we krwi, czyli hiperkaliemia, to stan, który może stanowić realne zagrożenie dla zdrowia, zwłaszcza u osób z chorobami nerek lub przyjmujących określone leki. Wysoki potas wpływa na pracę mięśni i serca, a w skrajnych przypadkach może prowadzić nawet do zatrzymania akcji serca. Dlatego tak ważne jest, by wiedzieć jakie produkty wybierać, aby utrzymać jego prawidłowe stężenie.
Jaką rolę pełni potas w organizmie człowieka?
Jest jednym z kluczowych elektrolitów niezbędnych do prawidłowego funkcjonowania organizmu. Reguluje gospodarkę wodno-elektrolitową, wpływa na pracę mięśni, w tym mięśnia sercowego, a także na przewodnictwo nerwowe. Wspiera również procesy metaboliczne, m.in. metabolizm białek i węglowodanów.
Prawidłowy poziom potasu to gwarancja równowagi między nawodnieniem a funkcjonowaniem komórek. Jego niedobór prowadzi do osłabienia, zaburzeń rytmu serca czy skurczów mięśni, natomiast nadmiar do poważnych zaburzeń pracy serca i układu nerwowego.
Podwyższony potas – hiperkaliemia
Stan, w którym stężenie potasu we krwi przekracza normę nazywamy hiperkaliemią. Najczęściej dotyczy osób z przewlekłą chorobą nerek, niewydolnością nadnerczy, a także u pacjentów przyjmujących leki zwiększające stężenie potasu, takie jak diuretyki oszczędzające potas.
Normy potasu
- Norma dla dorosłych: 3,5–5,0 mmol/L
- Łagodna hiperkaliemia: 5,6–6,5 mmol/L
- Umiarkowana hiperkaliemia: 6,6–7,5 mmol/L
- Ciężka hiperkaliemia: powyżej 7,5 mmol/L
Stężenie powyżej 6,5 mmol/L wymaga pilnej interwencji medycznej.
Objawy wskazujące na zbyt wysoki potas
Wysoki potas może przez długi czas nie dawać objawów, ale gdy jego poziom rośnie, mogą pojawić się:
- uczucie osłabienia i zmęczenia,
- mrowienie lub drętwienie kończyn,
- zaburzenia rytmu serca,
- duszność,
- nudności i wymioty,
- splątanie, drgawki,
- osłabienie siły mięśniowej, a w skrajnych przypadkach – porażenie mięśni.
Jeśli pojawiają się objawy ze strony serca, konieczna jest natychmiastowa konsultacja lekarska.
Jak się diagnozuje hiperkaliemię?
Podstawowym badaniem jest oznaczenie poziomu potasu w surowicy krwi. Lekarz może dodatkowo zlecić badania uzupełniające: morfologię, poziom kreatyniny i mocznika, które pozwalają ocenić funkcję nerek. W niektórych przypadkach wykonuje się również EKG, ponieważ zmiany w zapisie mogą być pierwszym sygnałem zagrażających życiu zaburzeń rytmu serca.
Ponad milion kobiet wybrało BeDiet
Nowa aplikacja, która ułatwia każdy dzień
Zdrowa dieta, na którą możesz sobie pozwolić
Co wpływa na podwyższony potas w organizmie?
Na wzrost poziomu potasu wpływa wiele czynników. Do najczęstszych należą:
- Choroby nerek - ograniczona zdolność do wydalania potasu.
- Leki - szczególnie inhibitory konwertazy angiotensyny (ACEI), sartany, spironolakton czy eplerenon.
- Nadmierna podaż potasu w diecie, sole dietetyczne zawierające chlorek potasu - u osób zdrowych sama dieta praktycznie nigdy nie prowadzi do hiperkaliemii, natomiast może ją nasilać u osób z chorobami nerek lub stosujących leki zatrzymujące potas.
- Stany odwodnienia - powodujące zagęszczenie elektrolitów we krwi.
- Kwasica metaboliczna - w której potas przemieszcza się z komórek do przestrzeni zewnątrzkomórkowej.
U niektórych osób hiperkaliemia może wystąpić także przy stosowaniu soli dietetycznych zawierających chlorek potasu.
Jak obniżyć potas we krwi dietą?
Dieta niskopotasowa jest jednym z kluczowych elementów terapii w hiperkaliemii. Jej celem jest ograniczenie spożycia potasu do 2000–3000 mg dziennie, a w niektórych przypadkach do nawet mniejszych ilości. Dla porównania - zdrowa osoba dorosła może spożywać ok. 3500–4700 mg dziennie.
| Grupy produktów | Produkty niewskazane | Produkty wskazane |
|---|---|---|
| Owoce | banany, morele, suszone owoce (rodzynki, śliwki), pomarańcze, kiwi | jabłka, gruszki, borówki, truskawki, maliny, ananas, winogrona |
| Warzywa | pomidory, szpinak, buraki, ziemniaki (bez specjalnej obróbki), bataty, strączki (fasola, groch, soczewica), awokado | ogórek, sałata, rzodkiewka, kalafior, papryka, cukinia, kapusta |
| Zboża | kasza gryczana, kasza jęczmienna, płatki owsiane, otręby | biały ryż, makaron, pieczywo pszenne, kasza jaglana, płatki kukurydziane |
| Nabiał i jajka | duże porcje mleka/jogurtów, sery żółte | twaróg, serek wiejski (mała porcja), jogurt w małej ilości, białka jaj |
| Ryby, mięso | duże porcje mięsa, sardynki, łosoś, tuńczyk, podroby, tofu | drób, wieprzowina, dorsz, mintaj (małe porcje 80–120 g) |
| Napoje | woda kokosowa, soki wysokopotasowe, napoje izotoniczne i energetyczne | woda, herbata, napary ziołowe, niewielka ilość soku jabłkowego |
| Tłuszcze | - | masło, oliwa, olej rzepakowy |
| Dodatki | kakao, czekolada | dżem, miód |
| Orzechy/pestki | orzechy (migdały, pistacje), pestki dyni i słonecznika, masło orzechowe | orzechy macadamia, orzechy włoskie |
Techniki kulinarne obniżające poziom potasu
Nie tylko wybór produktów, ale i sposób ich przygotowania ma ogromne znaczenie. Istnieją metody, które pozwalają zmniejszyć zawartość potasu w warzywach nawet o 50%:
- Obieranie i krojenie - im drobniejsze kawałki, tym większa utrata potasu podczas gotowania.
- Moczenie warzyw - przed gotowaniem warto moczyć je w dużej ilości zimnej wody przez 2–4 godziny.
- Podwójne gotowanie - po kilku minutach gotowania należy odlać wodę i zalać warzywa świeżą, gorącą wodą.
- Nie używaj wywaru - woda po gotowaniu warzyw zawiera dużą ilość potasu.
Przykładowy jednodniowy jadłospis
Śniadanie: Kanapki z białego pieczywa z twarogiem i rzodkiewką, herbata ziołowa.
Drugie śniadanie: Jogurt naturalny z borówkami.
Obiad: Filet z dorsza pieczony w pergaminie, puree z ziemniaków przygotowanych metodą podwójnego gotowania, gotowany kalafior.
Podwieczorek: Pieczone jabłko bez skórki.
Kolacja: Sałatka z kurczakiem i warzywami.
Taka dieta dostarcza około 2000–2500 mg potasu dziennie. Taka ilość może być pomocna w przypadkach łagodnej lub umiarkowanej hiperkaliemii.
Czy picie wody ma wpływ na poziom potasu?
Odpowiednie nawodnienie odgrywa bardzo ważną rolę w regulacji gospodarki elektrolitowej. Potas wydalany jest z organizmu głównie przez nerki, dlatego spożywanie odpowiedniej ilości wody (ok. 1,5–2 litrów dziennie, o ile lekarz nie zaleci inaczej) pomaga w jego naturalnej eliminacji. Najlepiej wybierać wody niskozmineralizowane, które nie dostarczają dodatkowych elektrolitów. Mimo że zazwyczaj wody zawierają mało potasu, w sytuacji gdy musimy go ograniczać, każda ilość jest ważna.
Inne zalecenia dietetyczne i styl życia
- Unikaj zamienników soli - zawierają chlorek potasu, który może pogorszyć stan.
- Nie stosuj suplementów diety z potasem bez zalecenia lekarza.
- Kontroluj poziom potasu regularnie, zwłaszcza przy chorobach nerek.
- Zadbaj o zrównoważoną dietę.
Bibliografia:
- Gawęcki J. (red.). Żywienie człowieka. Podstawy nauki o żywieniu. PWN, Warszawa 2021.
- Jarosz M., Rychlik E., Stoś K. (red.). Normy żywienia dla populacji Polski i ich zastosowanie. Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego – PZH, Warszawa 2020
- Kim MJ, Valerio C, Knobloch GK. Potassium disorders: Hypokalemia and hyperkalemia. Am Fam Physician. 2023 Jan;107(1):59–70.
- Lehnhardt A, Kemper MJ. Pathogenesis, diagnosis and management of hyperkalemia. Pediatr Nephrol. 2011 Mar;26(3):377–384.
- Świderski F., Waszkiewicz-Robak B. Żywienie w zdrowiu i chorobie. WSiP, Warszawa 2018.
